2 października 2018

HANDEL W NIEDZIELE

Podziel się!

Do zakazu handlu w niedziele już chyba się przyzwyczailiśmy, choć mieliśmy wątpliwości, czy zakaz ten dotyczy branży szkółkarskiej. Warto przybliżyć tę tematykę i wskazać, czy wszystkie rodzaje działalności handlowej objęte są zakazem,
i czy istnieją jakieś wyjątki. Zasadniczym pytaniem jest, czy działalność szkółkarska i inna działalność rolnicza wchodzi
w zakres ustawy, a jeśli tak, to jakie wyjątki od zakazu handlu w niedzielę przewiduje ustawodawca.

Ważną datą tutaj jest dzień 1 marca 2018 r., kiedy to weszła w życie Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz. U. 2018, nr 305) – dalej Ustawa. Ustawa ta wprowadziła zasady dotyczące ograniczenia handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w placówkach handlowych w niedziele i święta oraz w dniu 24 grudnia i w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy.

Przede wszystkim przepisy Ustawy stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wykonujących zarobkową działalność handlową. Pamiętać należy, że pomimo tego, że działalność rolnicza nie wymaga rejestracji w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i co do zasady nie stosuje się do rolników przepisów ustawy o swobodzie gospodarczej, to rolnicy są przedsiębiorcami. Żeby mieć status przedsiębiorcy nie jest konieczna rejestracja działalności, wystarczy, że spełnione są warunki do uznania danej działalności za działalność gospodarczą. Nie wchodząc w szczegóły, co do zasady można powiedzieć, że działalność szkółkarska lub inna działalność rolnicza, będzie działalnością gospodarczą, gdy jest wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Stąd też można powiedzieć, że Ustawa o zakazie handlu w niedzielę obejmuje co do zasady również rolników. Co ciekawe ustawodawca zdefiniował pojęcie placówki handlowej (art. 3 Ustawy), która stanowi obiekt, w którym jest prowadzony handel oraz są wykonywane czynności związane z handlem, w szczególności: sklep, stoisko, stragan, hurtownię, skład węgla, skład materiałów budowlanych, dom towarowy, dom wysyłkowy, biuro zbytu - jeżeli w takiej placówce praca jest wykonywana przez pracowników lub zatrudnionych na innej podstawie. Z powyższego wynika, że katalog miejsc uznanych przez ustawodawcę za placówkę handlową jest otwarty, zatem już wystawienie swoich produktów wraz z ceną może być uznane za np. stragan, nie mówiąc już o bardziej zorganizowanych formach handlu jak sklep. Czemu zostało to zaznaczone, otóż w myśl art.  5 Ustawy, zakaz handlu w niedziele i święta, obejmuje właśnie prowadzenie handlu w placówkach handlowych. Zakazane są handel oraz wykonywanie czynności związanych z handlem oraz powierzanie pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania pracy w handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem. Zakazane są również powierzanie wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem nieodpłatnie (art. 4 Ustawy).

Ograniczenia wynikające z ustawy obejmą szeroko pojęte placówki handlowe, zarówno punkty sprzedaży detalicznej, jak również hurtownie. Zakaz, o którym mowa wyżej, wydaje się, że obejmuje również szkółkarzy niezależnie od wybranej formy prowadzonej działalności. Działalność szkółkarska może być prowadzona jako jednoosobowa działalność gospodarcza, w formie spółki osobowej i kapitałowej, a także jako gospodarstwo rolne.

W art. 6 ust. 1 Ustawy wymienione są w 32 punktach przypadki, w których zakaz  handlu w niedzielę nie obowiązuje. Dla potrzeb niniejszego opracowania z uwagi na profil działania członków Związku Szkółkarzy Polskich znaczenie mają następujące przypadki wyłączające zakaz handlu, o którym mowa w Ustawie, tj.:

2) w placówkach handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu kwiatami. Wydaje się, że ten wyjątek nie dotyczy wyłącznie kwiaciarni, o ile przeważająca działalność przedsiębiorcy będzie polegać na handlu kwiatami. Klasyfikacją PKD, którą może obejmować ten wyjątek jest np. 46.22.Z Sprzedaż hurtowa kwiatów i roślin lub 47.76.Z - Sprzedaż detaliczna kwiatów, roślin, nasion, nawozów, żywych zwierząt domowych, karmy dla zwierząt domowych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach. Niestety działalność szkółkarska posiada swoją własną klasę PKD, tj. 01.30.Z - Rozmnażanie roślin. Podklasa ta obejmuje produkcję roślinnych materiałów wegetatywnych, włączając sadzonki, odrosty i rozsady przeznaczone do bezpośredniego rozmnażania roślin lub gromadzenia szczepów roślinnych, do których zaszczepiany jest wybrany szczep, do ewentualnego obsadzania upraw.

Podklasa ta obejmuje: uprawę roślin do rozmnażania, uprawę roślin ozdobnych, włączając darń do przesadzania, uprawę roślin dla cebulek, bulw i korzeni; sadzonki i szczepy, uprawę grzybni, włączając podłoże z wsianą grzybnią, uprawę szkółkarską, z wyłączeniem szkółek leśnych. Stąd działalność większości gospodarstw szkółkarskich nie będzie obejmowała handlu kwiatami jako przeważającej działalności. Prowadzi to do wniosku, że w przeważającej  większości działalność szkółkarska podlega pod zakaz handlu w niedzielę, o ile nie znajdzie zastosowania inny wyjątek przewidziany w ustawie. Dla porządku wskazać trzeba, że przeważająca działalność, oznacza rodzaj przeważającej działalności wskazany we wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON) – ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1068 oraz Dz. U. z 2017 r. poz. 60);

11) w placówkach handlowych organizowanych wyłącznie na potrzeby festynów, jarmarków i innych imprez okolicznościowych, tematycznych lub sportowo-rekreacyjnych, także gdy są one zlokalizowane w halach targowych  - w niedziele i święta podczas których szkółkarze organizują poza swoimi szkółkami imprezy i prowadzony jest handel, nie obowiązuje ich zakaz handlu.

20) w sklepach internetowych i na platformach internetowych - ustawodawca nie wprowadził żadnych innych obostrzeń, w związku z czym wyłączenie zakazu wydaje się, że można uznać za pełne, ponieważ: 1) nie ogranicza się do automatycznego rejestrowania zamówień; 2) pozwala na wykonywanie handlu oraz czynności związanych z handlem zarówno przez pracowników, jak i osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych oraz pracowników tymczasowych. Wyłączenie zakazu obejmuje zarówno: 1) handel - jako proces sprzedaży polegający na wymianie towaru lub wyrobu na środki pieniężne; jak też 2) wykonywanie czynności związanych z handlem - czyli wykonywanie w placówce handlowej czynności bezpośrednio związanych z handlem przez pracownika lub zatrudnionego, a także wykonywanie w takiej placówce przez pracownika lub zatrudnionego czynności związanych z magazynowaniem towarów lub ich inwentaryzacją.

W praktycznych wyjaśnieniach zamieszczonych w programie prawniczym LEGALIS na dzień 08.02.2018 r. (autor: Marek Rotkiewicz „Rejestracja i realizacja zamówień przez Internet w niedzielę”) autor uznał cyt:, że „za czynności związane z handlem należy uznać zarówno rejestrację zamówienia, jak też jego zapakowanie czy wysyłkę. Wątpliwości powstają odnośnie do możliwości wydania zamówionego internetowo towaru przez pracownika czy zleceniobiorcę. Co prawda nadal mówimy o działaniu sklepu internetowego, niemniej w tym przypadku powstaje bezpośredni, fizyczny kontakt pracownika lub zleceniobiorcy z klientem. Pełne przyzwolenie na takie działania uznać należałoby za zbyt szerokie traktowanie wyłączenia. Wyjątki od reguły (jaką jest zakaz wykonywania czynności związanych z procesem sprzedaży w niedziele i święta) nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Takie podejście prowadziłoby do prostego omijania zakazu handlu w te dni”. Zdaniem tego autora, do czego autorzy niniejszego artykułu przychylają się, z naruszeniem zakazu nie będziemy mieli do czynienia w razie umożliwienia odbierania towaru w zautomatyzowanych punktach odbioru, gdzie klient nie będzie obsługiwany przez osoby zatrudnione, a będzie odbierał zamówienie, np. w paczkomacie. Ponadto zgodnie ze wspólnym stanowiskiem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Państwowej Inspekcji Pracy do Ustawy, które pojawiło się w dniu 28 lutego 2018 r.  (https://www.mpips.gov.pl/prawo-pracy/handel-w-niedziele/) (dalej – Wspólne Stanowisko) „za obejście przepisów należałoby zatem uznać, przypadek w którym klient ogląda towary w sklepie tradycyjnym, a zakupu dokonuje przez Internet (np. tzw. showroom i w efekcie pozorowanie sprzedaży internetowej). Sprzedaż ze swojej istoty kończy się wydaniem towaru kupującemu, zatem należałoby dopuścić funkcjonowanie w niedziele i święta punktów odbioru osobistego towarów sprzedanych przez internet, jak również dostarczenie takich towarów klientowi przez pracownika sklepu internetowego”.

Resumując w niedziele i święta sklep internetowy może funkcjonować, przez co należy rozumieć możliwość wykonywania wszystkich czynności związanych ze sprzedażą towaru lub usługi. Najbezpieczniej byłoby jednak przyjąć, że wyłączenie zakazu nie obejmuje tych czynności, które związane są z fizycznym kontaktem z klientem.

22) w przypadku rolniczego handlu detalicznego w rozumieniu ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2017 r. poz. 149 i 60) (handel detaliczny oznacza obsługę i/lub przetwarzanie żywności i jej przechowywanie w punkcie sprzedaży lub w punkcie dostaw dla konsumenta finalnego (ostateczny konsument środka spożywczego, który nie wykorzystuje żywności w ramach działalności przedsiębiorstwa spożywczego) określenie to obejmuje terminale dystrybucyjne, działalność cateringową, stołówki zakładowe, catering instytucjonalny, restauracje i podobne działania związane z usługami żywnościowymi, sklepy, centra dystrybucji w supermarketach i hurtownie). Mając na uwadze tę definicje stwierdzić trzeba, że ten wyjątek nie ma istotnego znaczenia dla prowadzenia działalności szkółkarskiej, gdyż nie obejmuje ona, co do zasady, sprzedaży żywności (roślinnej lub zwierzęcej).

27) w placówkach handlowych, w których handel jest prowadzony przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną wyłącznie osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek.  Zatem wyjątek od zakazu handlu w niedzielę, o którym mowa w tym punkcie obejmuje zasadniczo jedynie właściciela gospodarstwa będącego osobą fizyczną, który wykonuje działalność wyłącznie osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek. Jednakże ze Wspólnego Stanowiska wynika, że „korzystanie z okazjonalnej i nieodpłatnej pomocy członków rodziny w takim przypadku nie narusza przepisów ustawy. Osoby te nie mogą jednak być pracownikami lub zatrudnionymi u takiego przedsiębiorcy i wykonywać odpłatnej pracy w inne dni tygodnia”.

Jednakże wydaje się, że jeżeli sprzedaż będzie wykonywana osobiście przez członków zespołu prowadzących w tym zakresie działalność gospodarczą, to możemy mówić o wyłączeniu podmiotowym (wspólnicy spółki cywilnej albo franczyzobiorca). Nie są bowiem wówczas pracownikami ani osobami zatrudnionymi na podstawie umów cywilnoprawnych. Takie rozumowanie jest zgodne ze Wspólnym Stanowiskiem.

Natomiast literalne brzmienie pkt 27) wskazuje,  że prowadzenie działalności w formie spółki handlowej, nie jest objęte wyjątkiem określonym w pkt 27. Co innego inne wyjątki określone w pkt 2, 11, 20 i 22, które, w ocenie autorów, obejmują działalność gospodarczą wykonywaną przez spółki handlowe i inne osoby prawne (np. spółdzielnie). Zatem nie ma przeszkód, aby spółka sprzedawała w niedzielę swoje produkty na festynach czy targach. Jednak trudno jest ocenić, jak będą podchodziły w konkretnym przypadku organy kontrolne do takiego handlu w niedzielę.  Praktyka pokaże, jak przepisy ustawy będą stosowane przez organy państwowe.

Ponadto zakaz handlu w niedzielę nie obowiązuje również na terenie rolno-spożywczych rynków hurtowych prowadzonych przez spółki prawa handlowego, których przeważająca działalność polega na wynajmie i zarządzaniu nieruchomościami na użytek handlu hurtowego artykułami rolno-spożywczymi (pkt 30) oraz w placówkach handlowych prowadzonych przez podmioty nabywające towary na terenie rolno-spożywczych rynków hurtowych, w zakresie czynności związanych z handlem oraz powierzania pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania tych czynności (pkt 31).

Zakaz handlu nie obowiązuje we wszystkie niedziele. Ustawodawca przewidział, że zakaz handlu nie obowiązuje także w: 1) kolejne dwie niedziele poprzedzające pierwszy dzień Bożego Narodzenia; 2) niedzielę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy; 3) ostatnią niedzielę przypadającą w styczniu, kwietniu, czerwcu i sierpniu. Natomiast może się zdarzyć,  że w w/w niedzielę przypada święto, w takiej sytuacji obowiązuje zakaz handlu z art. 5 Ustawy (art. 7 ust.1 i 2 Ustawy). Wyłączenie to obowiązuje wszystkich prowadzących działalność handlową.

Nadto zgodnie z art.  8 ust. 1 Ustawy, w dniu 24 grudnia i w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy w placówkach handlowych:

1) handel oraz wykonywanie czynności związanych z handlem,

2) powierzanie pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania pracy w handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem

- po godzinie 1400 są zakazane, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 6.

  1. Jeżeli dzień 24 grudnia przypada w niedzielę przepis ust. 1 stosuje się.

Zakazy, o których mowa w Ustawie są wprowadzane stopniowo. W okresie od dnia 1 marca do dnia 31 grudnia 2018 r. zakaz ten nie będzie obowiązywał w pierwszą i ostatnią niedzielę każdego miesiąca kalendarzowego. Jeżeli zaś w pierwszą lub w ostatnią niedzielę miesiąca kalendarzowego przypada będzie święto, zakaz handlu będzie obowiązywał (art. 16 ust. 1 i 2 Ustawy). Natomiast w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2019 r. zakaz handlu nie będzie obowiązywał w ostatnią niedzielę każdego miesiąca kalendarzowego. Jeżeli zaś w ostatnią niedzielę miesiąca kalendarzowego przypada święto, zakaz handlu będzie obowiązywał (art. 17 ust. 1 i 2 Ustawy).

Sankcją za złamanie zakazu handlu oraz wykonywanie czynności związanych z handlem w niedziele lub święta a także powierzania wykonywania pracy w handlu lub wykonywania czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu jest grzywna w wysokości od 1 000 do 100 000 zł (art.  10 ust. 1 Ustawy).  Takiej samej karze podlega, kto wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem po godzinie 14.00 w dniu 24 grudnia lub w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy, powierza wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu (art. 10 ust. 2 Ustawy). Kara nakładana jest w trybie przepisów ustawy - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.

Także w Kodeksie karnym (nowy art. 218a) została przewidziana kara grzywny albo kara ograniczenia wolności dla tego, kto złośliwie lub uporczywie:

1) wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem w niedziele i święta, powierza wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu,

2) wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem po godzinie 1400 w dniu 24 grudnia lub w sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Wielkiej Nocy, powierza wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu.

Podmiotami uprawnionymi do kontroli przestrzegania przepisów dotyczących ograniczenia handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni będą inspektorzy pracy. Kontrole te mogą być przeprowadzone bez uprzedzenia o każdej porze dnia i nocy (art. 24 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy).

Z powyższego wynika, że ustawa jest restrykcyjna w zakresie działalności objętych zakazem handlu w niedzielę, a jej wyjątki nie odpowiadają potrzebom działalności rolniczej, w szczególności szkółkarskiej. Na dzień przygotowywania niniejszego tekstu trwają prace nad nowelizacją ustawy i dostosowaniu jej do specyfiki działalności rolniczej. Czas pokaże w jakim kierunku pójdą dodatkowe kategorie wyłączeń i czy będzie możliwe prowadzenie handlu np. w niedzielę przez spółki w obrocie hurtowym i detalicznym.