2 października 2018

NOWE PRAWO WODNE – NOWE ROZWIĄZANIA I ZASADY KORZYSTANIA Z WÓD

Podziel się!

Nowe prawo wodne ciągle się zmienia. Portal TVN24 BIS podał, że podpisana w kwietniu przez prezydenta Andrzeja Dudę nowelizacja Prawa wodnego (zgodnie z którą, do spraw wszczętych i niezakończonych przed początkiem 2018 roku, a dotyczących środowiskowych uwarunkowań oraz w sprawach o ocenach oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, stosowane mają być przepisy, które obowiązywały przed 1 stycznia) nie jest ostateczna i już wiadomo, że przepisy zmienią się kolejny raz. Swój projekt zmian przedstawiło właśnie Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej. Zdaniem Rządowego Centrum Legislacji przedstawione propozycje są niedopracowane. Najnowszy projekt nowelizacji ustawy przygotowało już Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, które chce, żeby zmienione przepisy weszły w życie jeszcze w drugim kwartale bieżącego roku. Dokument nie został więc skierowany do konsultacji społecznych, a jedynie swoje uwagi zgłosili przedstawiciele poszczególnych ministerstw.

Poniżej przedstawiamy opracowanie przygotowane zgodnie ze stanem prawnym sprzed nowelizacji. Było ono rozsyłane mailowo do członków. Ponieważ kwestia prawa wodnego jest bardzo istotna dla branży, zaprosiliśmy przedstawiciela spółki Wody Polskie na planowaną na listopad konferencję szkółkarską. Zgłaszamy też Ministerstwu Rolnictwa i Rozwoju Wsi potrzebę informowania rolników o zasadach korzystania z wody. Po zakończeniu prac legislacyjnych, po raz kolejny zapewne zwrócimy się do prawników o analizę przepisów w zakresie produkcji szkółkarskiej.

Od kilkunastu miesięcy głośno jest  w mediach o projekcie nowego prawa wodnego. W lipcu 2017 roku sejm uchwalił ustawę Prawo wodne, która uchyliła dotychczas obowiązującą ustawę w całości. Nowa ustawa weszła w życie w przeważającej części w styczniu 2018 roku. Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy nowa ustawa zachowuje co do zasady podział korzystania z wód: na powszechne korzystanie z wód, zwykłe korzystanie z wód oraz szczególne korzystanie z wód, a także wyodrębnia kategorię usług wodnych. Celem tej regulacji jest uszczegółowienie w tym obszarze transpozycji Ramowej Dyrektywy Wodnej. Wskazać trzeba, że wprowadzenie nowej regulacji mogą odczuć przedsiębiorcy, w tym rolnicy korzystający w znacznej mierze w swojej działalności z wód powierzchniowych i podziemnych  oraz odprowadzający ścieki.

Ustawa określa system zarządzania zasobami wodnymi, zasady ochrony wód przed zanieczyszczeniami oraz sposoby korzystania z wód. Również z dniem 1 stycznia 2018 r. doszło do zmian struktury organizacyjno-prawnej organów administracji publicznej właściwych w sprawach gospodarowania wodami. Powstała nowa osoba prawna – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Regionalne zarządy gospodarki wodnej zostały zlikwidowane. Państwowe Gospodarstwo Wodne „Wody Polskie” działać będzie  przez swoje organy: dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich, dyrektora zarządu zlewni Wód Polskich oraz dyrektora nadzoru wodnego Wód Polskich.

Począwszy od początku 2018 roku dotychczasowe kompetencje starostów i marszałków województw przeszły  na  rzecz nowych organów Wód Polskich.

Więcej informacji na  temat struktury organizacyjnej „Wód Polskich” oraz zadań tego organu można znaleźć na stronie internetowej Państwowego Gospodarstwa Wodnego „Wody Polskie”- https://warszawa.rzgw.gov.pl/wiadomosci/aktualnosci/panstwowe-gospodarstwo-wodne-wody-polskie.

Zgodnie z założeniami ustawy każdemu przysługuje prawo do powszechnego korzystania z publicznych śródlądowych wód powierzchniowych, morskich wód wewnętrznych oraz z wód morza terytorialnego, jeżeli przepisy ustawy nie będą stanowić inaczej. Powszechne korzystanie z wód będzie służyć do zaspokajania potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego lub rolnego, bez stosowania specjalnych urządzeń technicznych, a także do wypoczynku, uprawiania turystyki, sportów wodnych oraz, na zasadach określonych w przypisach odrębnych, amatorskiego połowu ryb. Rada gminy będzie mogła wprowadzić, w drodze uchwały, powszechne korzystanie z wód powierzchniowych innych niż śródlądowe wody powierzchniowe służące zaspokajaniu wyłącznie potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego lub rolnego i ustalić dopuszczalny zakres tego korzystania.

Zgodnie z art. 33 ustawy właścicielowi gruntu przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących jego własność oraz z wód podziemnych znajdujących się w jego gruncie. Prawo do zwykłego korzystania z wód nie uprawnia do wykonywania urządzeń wodnych bez wymaganej zgody wodnoprawnej. Zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego. Zwykłe korzystanie z wód obejmuje:

1) pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m3 na dobę;

2) wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m3 na dobę.

Szczególnym korzystaniem z wód jest natomiast korzystanie z wód wykraczające poza powszechne korzystanie z wód oraz zwykłe korzystanie z wód. Szczególne korzystanie z wód obejmuje m. in: odwadnianie gruntów i upraw; nawadnianie gruntów lub upraw wodami w ilości większej niż średniorocznie 5 m3 na dobę; rolnicze wykorzystanie ścieków, jeżeli ich łączna ilość jest większa niż 5 m3 na dobę; korzystanie z wód na potrzeby działalności gospodarczej; użytkowanie wód znajdujących się w stawach i rowach; wykonywanie na nieruchomości o powierzchni powyżej 3500 m2 robót lub obiektów budowlanych trwale związanych z gruntem mających wpływ na zmniejszenie naturalnej retencji terenowej przez wyłączenie więcej niż 70% powierzchni nieruchomości, z powierzchni biologicznie czynnej na obszarach nieujętych w systemy kanalizacji otwartej lub zamkniętej; przerzuty wód oraz sztuczne zasilanie wód podziemnych.

Osobną kategorią korzystania z wód są usługi wodne, które co do zasady podlegają opłacie.  Usługi wodne polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwości korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zakres powszechnego korzystania z wód, zwykłego korzystania z wód oraz szczególnego korzystania z wód. Katalog usług wodnych obejmuje: pobór wód podziemnych lub powierzchniowych; piętrzenie, magazynowanie lub retencjonowanie wód podziemnych i powierzchniowych oraz korzystanie z tych wód; odbiór i oczyszczanie ścieków; wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, obejmujące także wprowadzanie ścieków do urządzeń wodnych, wprowadzanie do wód – wód opadowych lub roztopowych z systemów kanalizacji deszczowej służących do odprowadzania opadów atmosferycznych; trwałe odwadnianie gruntów, obiektów lub wykopów budowlanych oraz zakładów górniczych, a także odprowadzanie wody pochodzącej z odwodnienia gruntów, obiektów lub wykopów budowlanych oraz zakładów górniczych do wód lub do ziemi; odprowadzanie do wód lub do ziemi wód pobranych i niewykorzystanych.

Do katalogu usług wodnych odniesiono nowe regulacje dotyczące opłat, które zastąpią dotychczasowe uregulowania obowiązujące aktualnie na gruncie przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r.  – Prawo ochrony środowiska.

Opłaty za usługi wodne będą uiszczane m.in. za:

1) pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych;

2) wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi;

3) odprowadzanie do wód:

  1. a) wód opadowych lub roztopowych ujętych w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacji deszczowej służące do odprowadzania opadów atmosferycznych albo systemy kanalizacji zbiorczej,
  2. b) wód pochodzących z odwodnienia gruntów w granicach administracyjnych miast;

Wprowadzony został również nowy system udzielania zgód wodnoprawnych. Co ważne dotychczasowe pozwolenia wodnoprawne zachowują moc prawną do czasu określonego w tym pozwoleniu, pomimo uchylenia ustawy stanowiącej podstawę ich wydania. Zgoda wodnoprawna jest udzielana przez właściwy organ Wód Polskich w formie decyzji administracyjnej, za wyjątkiem zgłoszeń wodnoprawnych. Zgody wodnoprawne obejmują:

  • wydanie pozwolenia wodnoprawnego;
  • przyjęcie zgłoszenia wodnoprawnego;
  • wydanie oceny wodno prawnej.

Za udzielenie zgód wodnoprawnych wnosi się opłaty. Za przyjęcie zgłoszenia wodnoprawnego opłata wynosi 87 zł, a  za wydanie pozwolenia wodnoprawnego opłata wynosi 217 zł.

Na podstawie art. 389 ustawy, pozwolenie wodnoprawne jest wymagane m.in. na:

  • usługi wodne,
  • szczególne korzystanie z wód,
  • długotrwałe obniżenie poziomu zwierciadła wody podziemnej,
  • rekultywację wód powierzchniowych lub podziemnych,
  • wprowadzanie do wód powierzchniowych substancji hamujących rozwój glonów,
  • wykonanie urządzeń wodnych,
  • regulację wód, zabudowę potoków górskich oraz kształtowanie nowych koryt cieków naturalnych,
  • zmianę ukształtowania terenu na gruntach przylegających do wód, mającą wpływ na warunki przepływu wód.

Zgodnie z art. 394 ust. 1 Ustawy zgłoszenia wodnoprawnego wymaga np.  wykonanie stawów, które nie są napełniane w ramach usług wodnych, ale wyłącznie wodami opadowymi lub roztopowymi lub wodami gruntowymi, o powierzchni nieprzekraczającej 500m2 i głębokości nieprzekraczającej 2 m od naturalnej powierzchni terenu, o zasięgu oddziaływania niewykraczającym poza granice terenu, którego zakład jest właścicielem, a także przebudowa rowu polegająca na wykonaniu przepustu lub innego przekroju zamkniętego na długości nie większej niż 10 m.

Jak zostało wspomniane powyżej za usługi wodne pobierane są opłaty. Opłata za pobór wód składa się z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej uzależnionej od ilości wód pobranych. Opłaty stałej nie będzie się ponosić za pobór wód do celów rolniczych lub leśnych na potrzeby nawadniania gruntów i upraw oraz na potrzeby chowu i hodowli ryb. Opłatę za usługi wodne za odprowadzanie do wód – wód pochodzących z odwodnienia gruntów na terenach miast będzie się ponosić wyłącznie w formie opłaty stałej.

Do ponoszenia opłat za usługi wodne oraz opłat podwyższonych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują Wodom Polskim, właściwym organom Inspekcji Ochrony Środowiska oraz gminom. Opłaty za usługi wodne oraz opłaty podwyższone podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wysokość opłaty za usługi wodne będzie zależeć odpowiednio od ilości pobranej wody oraz od tego, czy pobrano wodę powierzchniową czy wodę podziemną, przeznaczenia wody, jej średniego niskiego przepływu (SNQ) z wielolecia obejmującego co najmniej 20 lat hydrologicznych oraz dostępnych zasobów wód podziemnych. Opłata za usługi wodne za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi będzie się składać z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej zależnej od ilości i jakości ścieków wprowadzanych w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.

Co ciekawe ustawa przewiduje, że podmiot korzystający z usług wodnych dokonujący poboru wód powierzchniowych lub podziemnych albo wprowadzający ścieki do wód lub do ziemi w ramach usług wodnych jest obowiązany do stosowania przyrządów pomiarowych umożliwiających pomiar ilości pobranych wód. Obowiązek posiadania przyrządów pomiarowych wchodzi w życie dopiero od 2021 roku. Do tego czasu Wody Polskie będą wyposażały na ich koszt podmioty korzystające z wód w takie urządzenia. Przyrządy pomiarowe będą służyły do ustalania opłat za pobór wód.

Wysokość opłat za usługi wodne określają Wody Polskie oraz przekazują podmiotom obowiązanym do ponoszenia opłat za usługi wodne w formie informacji, zawierającej także sposób obliczenia tej opłaty.

Informacja roczna będzie zawierać także sposób obliczenia tej opłaty. Wysokość opłaty stałej za pobór wód podziemnych będzie obliczana jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i maksymalnej ilości wody podziemnej wyrażonej w m3/s, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego. Wysokość opłaty stałej za pobór wód powierzchniowych będzie obliczana jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i maksymalnej ilości wody powierzchniowej wyrażonej w m3/s, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego.

Podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne będzie wnosił opłatę stałą na rachunek bankowy Wód Polskich. Jeżeli podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne zaniecha wykonania tego obowiązku, Wody Polskie określą mu wysokość opłaty stałej w drodze decyzji.

Wysokość opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych będzie obliczana jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty i ilości pobranej wód podziemnych lub wód powierzchniowych, wyrażonej w m3.

Ustalanie wysokości opłat zmiennych za usługi wodne będzie się odbywać z zachowaniem następujących zasad:

1) okres rozliczeniowy będzie wynosił kwartał;

2) ustalenie ilości pobranych wód podziemnych lub wód powierzchniowych, lub ilości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi nastąpi na podstawie odczytu wskazań przyrządów pomiarowych lub na podstawie danych z systemów pomiarowych;

3) będzie konieczne zapewnienie odrębnego pomiaru ilości pobieranych wód podziemnych oraz pobieranych wód powierzchniowych;

4) w przypadku pobierania wód do różnych celów lub potrzeb, będzie konieczne zapewnienie odrębnego pomiaru ilości wody pobieranej dla tych celów lub potrzeb.

Odczytu wskazań przyrządów pomiarowych będą dokonywać pracownicy Wód Polskich. Podmioty obowiązane do ponoszenia opłat za usługi wodne będą musiały zapewnić dostęp do nieruchomości w zakresie niezbędnym do dokonania odczytu wskazań ilości pobranych wód podziemnych lub wód powierzchniowych lub ilości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi. Odczyt wskazań pomiaru ilości pobranych wód podziemnych lub wód powierzchniowych lub ilości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi, będzie możliwy także przy pomocy przyrządu pomiarowego zapewniającego możliwość zdalnego odczytu wskazań przez Wody Polskie.

Podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne, któremu przekazano informację o wysokości opłaty za usługi wodne może złożyć reklamację, jeżeli nie zgadza się z wysokością naliczonej opłaty. Reklamację składa się co do zasady do organów Wód Polskich.

W razie uznania reklamacji, Wody Polskie przekazują podmiotowi obowiązanemu do ponoszenia opłat za usługi wodne nową informację, zawierającą także sposób obliczenia opłaty za usługi wodne. W razie nieuznania reklamacji, Wody Polskie ustalają wysokość opłaty za usługi wodne w drodze decyzji. Od decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Reklamacja przysługuje raz w okresie rozliczeniowym.

Informacyjnie podać wypada, że  ustawa w  art.  274 określa górne jednostkowe stawki opłat za usługi wodne, które będą wynosić np.: za pobór wód w formie opłaty zmiennej, w zależności od ilości pobieranej wody w ramach pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego:

pkt 3:

  1. b)  do celów rolniczych na potrzeby zaopatrzenia w wodę ludzi i zwierząt gospodarskich, w zakresie niebędącym zwykłym korzystaniem z wód:

- 0,10 zł za 1 m3 pobranych wód podziemnych,

- 0,05 zł za 1 m3 pobranych wód powierzchniowych,

  1. c)  do celów rolniczych lub leśnych na potrzeby nawadniania gruntów i upraw, pobieranej za pomocą urządzeń pompowych - 0,15 zł za 1 m3 pobranych wód podziemnych;

Przepisy ustawy przewidują odrębne uregulowanie opłat za usługi wodne związane z prowadzeniem chowu i hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych. Szczegółowe stawki opłat zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne z dnia 22 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2502). Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 38 i 39 rozporządzenia stawki jednostkowe opłaty zmiennej wynoszą:

38) do celów rolniczych na potrzeby zaopatrzenia w wodę ludzi i zwierząt gospodarskich, w zakresie niebędącym zwykłym korzystaniem z wód:

  1. a)0,068 zł za 1 m3 pobranych wód podziemnych,
  2. b)0,040 zł za 1 m3 pobranych wód powierzchniowych;

39)  do celów rolniczych lub leśnych za pobór wód podziemnych na potrzeby nawadniania gruntów i upraw, pobranych za pomocą urządzeń pompowych - 0,05 zł za 1 m3pobranych wód podziemnych”.

Ustawa nie przewiduje zwolnień z opłat za usługi wodne z tytułu poboru wód. Zwolnienie z opłat za usługi wodne będzie natomiast wprowadzane:

1) do ziemi – ścieków w celu rolniczego wykorzystania, w przypadku posiadania pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego na takie ich wykorzystanie;

Ustawa przewiduje obowiązek ponoszenia opłat podwyższonych, które ponosi się w razie korzystania z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych lub wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego. Obowiązkiem poniesienia opłat podwyższonych jest także obłożone korzystanie z tych usług wodnych z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym.

Wysokość opłaty podwyższonej w przypadku dokonywania poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych albo na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, została ustalona w wysokości 500% opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych albo za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Opłaty podwyższone ponosi się niezależnie od opłaty zmiennej za usługi wodne. Ustalając wysokość opłat podwyższonych, uwzględnia się okres rozliczeniowy wynoszący kwartał.

Wody Polskie na podstawie badań, pomiarów lub innych czynności kontrolnych, wykonywanych w ramach kontroli gospodarowania wodami będą ustalać ilość pobranych wód podziemnych lub wód powierzchniowych lub ilości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi, bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego. Wody Polskie określą także wysokość opłaty podwyższonej oraz przekażą tę wysokość podmiotom obowiązanym do ponoszenia opłat podwyższonych w formie informacji. Podmioty obowiązane do ponoszenia opłat podwyższonych będą wnosić te opłaty na rachunek bankowy Wód Polskich w terminie 14 dni od dnia, w którym doręczono im tę informację. W razie zaniechania wykonania tego obowiązku, Wody Polskie wymierzą wysokość opłat podwyższonych w drodze decyzji.

Wysokość opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych z przekroczeniem warunków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym, została ustalona jako 10-krotność wielkości jednostkowej stawki opłaty zmiennej za usługi wodne za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych.

Wysokość tej opłaty będzie ustalana na podstawie prowadzonych przez podmiot obowiązany do ponoszenia opłat za usługi wodne pomiarów ilości pobieranych wód, wykonywanych za pomocą przyrządów pomiarowych podlegających prawnej kontroli metrologicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach. Przekroczenie ustala się jako ilość wód pobranych z przekroczeniem warunków pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego za poprzedni rok kalendarzowy. Jeżeli pobrana z jednego ujęcia ilość wód spowoduje przekroczenie kilku warunków pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, opłata podwyższona zostanie ustalona za przekroczenie, które powoduje najwyższy wymiar tej opłaty. W przypadkach, w których nie są prowadzone pomiary ilości pobieranych wód powierzchniowych lub wód podziemnych albo przyrządy użyte do pomiarów nie mają dowodów prawnej kontroli metrologicznej, przyjmuje się, że warunki poboru wód, określone w pozwoleniu wodnoprawnym albo pozwoleniu zintegrowanym, zostały przekroczone w zakresie ilości pobranych wód. Oznacza to, że ilość wód powierzchniowych lub wód podziemnych, pobranych z przekroczeniem, ustala się, przyjmując maksymalną techniczną wydajność eksploatowanych instalacji lub urządzeń do poboru wód, pomnożoną przez ustalony szacunkowo czas ich wykorzystywania.

Omawianą opłatę podwyższoną będzie ustalał w drodze decyzji właściwy wojewódzki inspektor ochrony środowiska. Opłatę podwyższoną uiszcza się także za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi z przekroczeniem warunków wprowadzania ścieków określonych w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym.

Wprowadzenie nowego systemu spowoduje z początkowym okresie wiele wątpliwości i niejasności zarówno ze strony korzystających z wód jak i organów Wód Polskich. Przepisy związane z korzystaniem z wód są skomplikowane i tylko czas może pokazać jak  ta regulacja będzie funkcjonować w praktyce i jak będą funkcjonowały organy Wód Polskich. Z pewnością dla rolnictwa istotną kwestią jest wprowadzenie  przejrzystych i prostych  zasad korzystania z wód. Dla prowadzonej działalności znaczenie ma również katalog przypadków wymagających wydawania pozwoleń wodnoprawnych, a także wysokość opłat związanych z korzystaniem z wód, które stanowić mogą znaczne koszty w prowadzonej działalności.