28 września 2018

Obce gatunki inwazyjne zakaz uprawy rozplenicy szczecinkowatej

Podziel się!

W czwartek 13 lipca b.r. w dzienniku urzędowym Unii Europejskiej zostało opublikowane ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) 2017/1263 z dnia 12 lipca 2017 r. aktualizujące wykaz inwazyjnych gatunków obcych uznanych za stwarzające zagrożenie dla Unii ustanowiony w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2016/1141 na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014. Na mocy ww. rozporządzenia lista obcych gatunków inwazyjnych uznanych za stwarzające zagrożenie dla Unii została rozszerzona o 9 gatunków roślin i obecnie zawiera już następujące 23 gatunki roślin (pogrubioną czcionka zaznaczono gatunki wprowadzone na listę rozporządzeniem z lipca 2017):

1. Alternanthera philoxeroides

2. Asclepias syriaca - trojeść amerykańska

3. Baccharis halimifolia - bakcharis srebrzysty

4. Cabomba caroliniana - kabomba kalifornijska

5. Eichhornia crassipes - eichornia gruboogonkowa (hiacynt wodny)

6. Elodea nuttallii - moczarka delikatna

7. Gunnera tinctoria - gunera brazylijska

8. Heracleum mantegazzianum - barszcz Mantegazziego (barszcz kaukaski)

9. Heracleum persicum - barszcz perski

10. Heracleum sosnowskyi - barszcz Sosnowskiego

11. Hydrocotyle ranunculoides - wąkrota jaskrowata

12. Impatiens glandulifera - niecierpek gruczołowaty

13. Lagarosiphon major - lagarosyfon wielki (moczarka kędzierzawa)

14. Ludwigia grandiflora - ludwigia wielkokwiatowa (pierwiosnka wodna)

15. Ludwigia peploides - ludwigia strumieniowa

16. Lysichiton americanus - tulejnik amerykański

17. Microstegium vimineum

18. Myriophyllum aquaticum - wywłócznik brazylijski

19. Myriophyllum heterophyllum - wywłócznik różnolistny

20. Parthenium hysterophorus - gwajula kongresowa

21. Pennisetum setaceum - rozplenica szczecinkowata

22. Persicaria perfoliata (Polygonum perfoliatum) - persikaria (rdest, rdestowiec) pospieszna

23. Pueraria montana var. lobata (Pueraria lobata) - ołownik łatkowaty

ROZPLENICA SZCZECINKOWATA
Wśród 9 nowych gatunków dodanych do wykazu istotne znaczenie w krajowej produkcji szkółkarskiej ma rozplenica szczecinkowata rozmnażana i uprawiana w kilku odmianach ozdobnych. Z szacunków biura ZSzP wynika, że obecnie w produkcji i ofercie związkowych szkółek znajduje się kilkaset tysięcy roślin tego gatunku w formie odmian ozdobnych. Być może nie wszystkie będą musiały być wycofane z produkcji, bo np. w Niemieccy szkółkarze stoją na stanowisku, że odmiany te są wyłączone z rozporządzenia (szczegóły w dalszej części artykułu). Pozostałe gatunki z nowego wykazu mają marginalne znaczenie w produkcji szkółkarskiej. Gunnera chilijska to rzadko spotykany egzot, nie figurujący w ofercie na stronach e-kataloguroslin.pl. Istotne znaczenie przed kilku laty miała trojeść amerykańska – straciła je na skutek krajowego zakazu uprawy na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dn. 9 września 2011 r.

GATUNEK – CZYLI WSZYSTKIE ODMIANY?
Rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (13 lipca 2017 r.) Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Proszę zwrócić uwagę, że „w zasadzie” zakaz uprawy poszczególnych gatunków obejmuje także ich odmiany, bowiem zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu Komisji (UE) 2016/1141  „gatunek obcy” oznacza każdego żywego osobnika gatunku, podgatunku lub niższego taksonu zwierząt, roślin, grzybów lub drobnoustrojów wprowadzonego poza jego naturalny zasięg; pojęcie to obejmuje wszelkie części, gamety, nasiona, jaja lub diaspory tych gatunków, jak również hybrydy, odmiany lub rasy zdolne do przeżycia i rozmnażania. Celowo użyłem słowa „w zasadzie”, dlaczego – wyjaśniam w kolejnym akapicie.

W NIEMCZECH PENNISETUM ×ADVENA
W opinii Zentralverband Gartenbaue (ZVG) Pennisetum setaceum ‘Rubrum’ jest wyłączone z zakazu produkcji i sprzedaży wynikającego z rozporządzenia 1143/2014. Opinia ta opiera się na dowodach naukowych, iż odmiana ‘Rubrum’ jest hybrydą P. macrostachyum i P. setaceum klasyfikowaną jako gatunek mieszańcowy P. ×advena, skupiający wszystkie odmiany o purpurowofioletowych liściach (Rick Darke, 2007, The Encyclopedia of Grasses for Livable Landscapes, Timberpress, Portland, USA oraz https://gd.eppo.int/taxon/PESAD). Wszystkie odmiany zaliczane do tego gatunku są sterylne: ‘Rubrum’, ‘Fireworks’, ‘Cherry Sparkler’, ‘Skyrocket’, ‘Chelsea’, Summer Samba’, ‘Mayfair’, ‘Kingsbridge’. Odwołując się do definicji gatunku obcego oraz obcego gatunku inwazyjnego ZVG uważa, że odmiany sterylne są wyłączone z definicji gatunku obcego zawartego w rozporządzeniu 1143/2014 pod warunkiem, że jest zapewnione, że nie są zdolne do przeżycia i rozmnażania (także wegetatywnego), co odnosi się także do form mieszańcowych tych gatunków. Innymi słowy, skoro sterylne odmiany P. ×advena nie są w stanie przeżyć i rozmnażać się w środowisku, to nie można uznać ich za gatunki obce. W tej chwili trudno ocenić, czy takie podejście nie zostanie zakwestionowane przez KE, ale z pewnością w ofertach handlowych należy w/w odmiany określić jako mieszańce Pennisetum ×advena!

PRZEPISY PRZEJŚCIOWE NIE POMOGĄ
W rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) Nr. 1143/2014 z dnia 22 października 2014 r. w sprawie działań zapobiegawczych i zaradczych w odniesieniu do wprowadzana i rozprzestrzeniania inwazyjnych gatunków obcych zawarte są przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 32 ust. 1 w/w rozporządzenia posiadacze zapasów handlowych w postaci inwazyjnych gatunków obcych nabytych przed ich umieszczeniem w wykazie unijnym, maja prawo do 2 lat od umieszczenia gatunku w wykazie przetrzymywać i przemieszczać żywe osobniki jedynie w celu: (1) sprzedaży lub przekazania ośrodkom prowadzącym badania naukowe lub zapewniającym ochronę ex situ (…), pod warunkiem , że osobniki te będą przetrzymywane i przemieszczane w obiekcie izolowanym i zostaną podjęte wszelkie niezbędne środki uniemożliwiające rozmnażanie lub ucieczkę (czyli de facto trzymane w szklarni). Natomiast sprzedaż lub przekazywanie żywych osobników użytkownikom niekomercyjnym jest możliwe przez 1 rok od umieszczenia gatunków w wykazie unijnym, pod warunkiem, że osobniki te są przetrzymywane i przemieszczane w obiekcie izolowanym i zostały podjęte wszelkie środki, aby zapewnić, że ich rozmnażanie lub uwolnienie do środowiska są niemożliwe.
Zgodnie z art. 8. ust. 3. rozporządzenia osobniki uznaje się za przetrzymywane w obiekcie izolowanym, jeśli spełnione są następujące warunki: znajdują się one w fizycznym odosobnieniu i nie mogą uciec ani rozprzestrzenić się, ani zostać usunięte przez osoby nieupoważnione z obiektów, w których są przetrzymywane; aby zagwarantować, że żadne osobniki ani części mogące się rozmnażać nie będą mogły uciec, rozprzestrzenić się ani zostać usunięte przez osoby nieupoważnione, sporządza się protokoły dotyczące sprzątania, postępowania z odpadami oraz prac konserwacyjnych; usunięcie osobników z obiektów, unieszkodliwianie, niszczenie lub humanitarną eliminację prowadzi się w taki sposób, by wykluczyć ich rozprzestrzenienie się lub rozmnażanie poza tymi obiektami.
Państwo członkowskie może zwrócić się do Komisji Europejskiej o upoważnienie do wydania zezwolenia dla podmiotu lub grupy podmiotów na odstępstwo od zakazów w stosunku do inwazyjnych gatunków obcych stanowiących zagrożenie dla Unii, na podstawie art. 9 rozporządzenia UE. Państwo może podjąć działania w tym zakresie na wniosek zainteresowanego podmiotu lub grupy podmiotów. Niemniej wniosek podmiotu powinien dostarczyć niezbędnych informacji, w których mowa w art. 9 ust. 4 rozporządzenia UE (1. dane ośrodka lub grupy ośrodków, w tym ich nazwę i adres; 2 nazwy naukowe i zwyczajowe inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii, których dotyczy wniosek o upoważnienie; 3 kody Nomenklatury scalonej określone w rozporządzeniu (EWG) nr 2658/87; 4 liczbę lub ilość osobników objętych zezwoleniem; 5 powody uzasadniające potrzebę udzielenia przedmiotowego upoważnienia; 6 szczegółowy opis środków przewidywanych w celu zapewnienia, by nie były możliwe ucieczka ani rozprzestrzenienie się z pomieszczeń obiektu izolacji, w którym dany inwazyjny gatunek obcy stwarzający zagrożenie dla Unii ma być przetrzymywany i poddawany działaniom, jak również środki mające zapewnić, że jakiekolwiek przemieszczanie tego gatunku, które może być konieczne, będzie przeprowadzane w warunkach wykluczających ucieczkę; 7 ocenę ryzyka ucieczki inwazyjnego gatunku obcego stwarzającego zagrożenie dla Unii, którego dotyczy wniosek o upoważnienie, uzupełnioną opisem środków ograniczania ryzyka, które mają zostać wprowadzone; 8 opis planowanego systemu nadzoru i planu awaryjnego sporządzonego na wypadek ewentualnej ucieczki lub rozprzestrzenienia się, w tym w razie konieczności plan eliminacji; 9 opis odpowiednich przepisów krajowych mających zastosowanie do tych ośrodków). Należy jednak dodać, że w pierwszej kolejności musiałyby zostać wdrożone krajowe przepisy w tym zakresie. Ponadto, należałoby przeanalizować, czy możliwe jest spełnienie przez podmiot wszystkich warunków wymienionych w art. 8 ust. 2 i 3 rozporządzenia UE, co jest konieczne do wydania upoważnienia przez Komisję Europejską. Następnie jeśli Komisja Europejska pozytywnie rozpatrzy wniosek, właściwy organ będzie mógł wydać ewentualne zezwolenie. W przypadku odmowy wydania upoważnienia przez Komisję Europejską, bądź w przypadku gdy dany podmiot nie będzie zainteresowany dalszą uprawą, sprzedażą lub przekazaniem roślin ww. podmiotom, należy rozważyć sprzedaż roślin do krajów spoza UE lub ich zniszczenia w odpowiednim czasie.