27 kwietnia 2026

Manifest Europejskich Szkółkarzy

Podziel się!

Europejski sektor szkółkarski zaprezentował 21 kwietnia 2026 r. w Brukseli mapę drogową strategicznej integracji tego sektora w ramach zielonej polityki Unii Europejskiej. Europejskie Stowarzyszenie Szkółkarskie (ENA) oficjalnie przedstawiło Parlamentowi Europejskiemu swój Manifest na 2026 rok pod hasłem "Więcej roślin, więcej życia". Sektor szkółkarski pozycjonuje się jako kluczowy partner w realizacji celów UE dotyczących bioróżnorodności i adaptacji do zmian klimatu. Manifest wzywa do technicznego dostosowania regulacji UE, aby zapewnić stabilne dostawy wysokiej jakości materiału szkółkarskiego.

Podczas interaktywnej sesji prowadzonej przez posła do Parlamentu Europejskiego Dario Nardellę, delegaci ENA oraz urzędnicy UE omówili pilną potrzebę zabezpieczenia łańcucha dostaw roślin na przyszłość. Sektor, generujący roczną produkcję na poziomie 10,6 miliarda euro, stoi w obliczu rosnącej presji ze strony strat spowodowanych klimatem, które w ostatnich latach przekroczyły 160 milionów euro. Wezwano też do pełnego uznania szkółkarstwa we Wspólnej Polityce Rolnej EU.

Związek Szkółkarzy Polskich jest członkiem ENA reprezentującym interesy polskiej branży szkółkarskiej na forum międzynarodowym. Nasz przedstawiciel, Mateusz Milczyński, pełni obecnie funkcję wiceprezydenta ENA. Poniżej prezentujemy przetłumaczoną na język polski treść zaprezentowanego manifestu.

MANIFEST EUROPEJSKIEGO ZRZESZENIA SZKÓŁKARZY (ENA)

WPROWADZENIE

Europejskie Zrzeszenie Szkółkarskie (ENA) obejmujące ok. 35 600 szkółek, 249 000 pracowników zatrudnionych na pełen etat, 133 000 hektarów powierzchni produkcyjnej i ponad 10,6 mld euro rocznej wartości produkcji, stanowi fundament zielonej gospodarki Europy. Szkółki dostarczają drzewa, krzewy i rośliny niezbędne dla odporności klimatycznej, odbudowy bioróżnorodności, zazieleniania miast, zdrowia ludzi oraz rozwoju obszarów wiejskich.

Mimo rosnących wyzwań, takich jak wysokie koszty pracy czy straty spowodowane zmianami klimatu, sektor pozostaje niedoceniony w politykach i programach finansowych UE. Manifest wzywa do pilnych działań, które umożliwią szkółkom pełnienie roli strategicznego partnera w zielonej transformacji Europy.

Proponowane działania obejmują m.in.: formalne uznanie szkółek w programach rolnych i klimatycznych, obowiązek stosowania wysokiej jakości materiału roślinnego w projektach odbudowy przyrody i zazieleniania miast, uwzględnienie roślin szkółkarskich w systemach pochłaniania CO₂ oraz odblokowanie dedykowanego finansowania dla szkółkarskich MŚP.

A. EUROPEJSKIE ZRZESZENIE SZKÓŁKARZY (ENA)

ENA reprezentuje producentów drzew, krzewów i roślin ozdobnych w całej Europie, zrzeszając 25 krajowych organizacji. Członkowie ENA obejmują większość europejskiego sektora szkółkarskiego. Są to głównie MŚP, które tworzą żywą zieloną infrastrukturę, od drzew ulicznych po rośliny przyjazne zapylaczom, wspierającą pochłanianie CO₂, odbudowę ekosystemów, retencję wody, rolnictwo odnawialne, obniżenie temperatury w miastach i wiele innych inicjatyw lokalnych. ENA i jej członkowie stosują wysokie standardy jakości i zrównoważonej produkcji, w tym krajowe i międzynarodowe certyfikacje środowiskowe. ENA deklaruje gotowość współpracy z instytucjami UE w zakresie zielonych miast, bioekonomii, odbudowy bioróżnorodności i krajobrazów odpornych na zmiany klimatu.

B. ENA JAKO PARTNER POLITYK ZIELONEJ TRANSFORMACJI UE

Najważniejsze inicjatywy UE w obszarze klimatu, środowiska i rozwoju obszarów wiejskich mogą w ogromnym stopniu skorzystać z potencjału sektora szkółkarskiego. W obliczu wyzwań, z jakimi mierzą się członkowie ENA, tylko pełne uznanie i wsparcie sektora szkółkarskiego przez UE pozwoli uwolnić jego wielowymiarowe korzyści:

1. Rozwój obszarów wiejskich i bioekonomia

Szkółki są integralną częścią gospodarki wiejskiej oraz cyrkularnej bioekonomii, jednak ich specyficzne potrzeby są pomijane w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) i krajowych programów wsparcia. Zapewniają wysoko wykwalifikowane, całoroczne miejsca pracy na obszarach wiejskich, wykorzystując stosunkowo niewielką powierzchnię do produkcji roślin o wysokiej wartości, co maksymalizuje produktywność i innowacyjność na hektar. Mimo że pewne formy wsparcia istnieją, szkółki kontenerowe nie są objęte WPR, co prowadzi do niespójnego uznania i ograniczonego dostępu do mechanizmów wsparcia. Pomimo klasyfikacji szkółkarstwa jako działalności rolniczej w traktatach UE, producenci roślin w wielu państwach członkowskich nadal mają ograniczony dostęp do płatności bezpośrednich, ekoschematów i pomocy w sytuacjach kryzysowych. Wyraźne włączenie szkółek do krajowych Planów Strategicznych WPR wzmocniłoby społeczno‑gospodarczą odporność obszarów wiejskich, wsparło wykwalifikowaną siłę roboczą oraz pobudziło innowacje w całej bioekonomii.

2. Działania klimatyczne i adaptacja do zmian

Europejski Zielony Ład i unijne Prawo Klimatyczne wyznaczają ambitne cele dotyczące pochłaniania dwutlenku węgla i adaptacji do zmian klimatu. Szkółki produkują drzewa, krzewy i rośliny, które pochłaniają CO₂ oraz chronią społeczności przed upałami i powodziami. Jednak ramy polityczne, takie jak system certyfikacji pochłaniania dwutlenku węgla (CRCF) czy mapa drogowa dotycząca Nature Credits, nie uwzględniają w pełni szkółek jako kluczowych partnerów działań klimatycznych. Ponadto same szkółki potrzebują wsparcia adaptacyjnego, o czym świadczą ekstremalne zjawiska pogodowe powodujące poważne straty ekonomiczne wśród producentów w całej Europie: w 2024 r. szacowane na ponad 150 mln euro w Hiszpanii, 10 mln euro w Czechach i 2,25 mln euro w Bułgarii.

3. Bioróżnorodność i odbudowa przyrody

Na mocy Rozporządzenia o Odbudowie Przyrody, państwa członkowskie będą odtwarzać ekosystemy na dużą skalę. Skuteczna odbudowa jest kluczowym elementem europejskiej autonomii strategicznej, ponieważ stanowi fundament odporności ekologicznej, stabilności gospodarczej i niezależności geopolitycznej. Proces ten opiera się na niezawodnych dostawach roślin odpowiednich dla lokalnego klimatu, wolnych od szkodników i chorób oraz odpornych na zmiany klimatu czyli dokładnie takich, jakie zapewniają szkółki, co czyni je strategicznymi motorami transformacji ekologicznej.

Szkółki odgrywają również kluczową rolę w realizacji rozwiązań opartych na przyrodzie, umożliwiając wdrażanie lokalnych inicjatyw mimo ograniczeń przestrzennych.

Dzięki fitoremediacji pełnią strategiczną funkcję w ekologicznej rehabilitacji terenów zanieczyszczonych, których według Europejskiej Agencji Środowiska w Europie jest 2,8 miliona.

4. Zazielenianie miast i współpraca publiczno‑prywatna

Unijne inicjatywy dotyczące zazieleniania miast i ochrony zapylaczy (np. zobowiązanie „3 miliardy drzew”), a także przygotowywana strategia Nature in Cities, opierają się na sektorze prywatnym jako dostawcy roślinności miejskiej. Szkółki dostarczają żywą infrastrukturę, która umożliwia realizację celów zrównoważonego rozwoju i zazieleniania, zarówno w miastach, jak i na obszarach wiejskich, obejmującą zagospodarowanie terenów zieleni, parki, zielone dachy i ściany, roślinność we wnętrzach, zieleń miejską, dziedzińce, ogrody i tarasy.

Aby w pełni zrealizować te ambicje, polityki publiczne powinny nie tylko wspierać duże projekty publiczne, lecz także aktywnie stymulować i wspierać prywatne inicjatywy zazieleniania, w tym ogrody, odbrukowywanie/odbetonowywanie przestrzeni, zielone ściany oraz nasadzenia zapewniające zacienienie budynków, ulic i przestrzeni publicznych.

Wymaga to polityk sprzyjających partnerstwom publiczno‑prywatnym oraz formalnego uznania szkółek jako strategicznych podmiotów umożliwiających zarówno publiczne, jak i prywatne działania na rzecz zazieleniania miast. Wzmocnienie współpracy między sektorami zwiększy korzyści dla zdrowia ludzi, bezpieczeństwa środowiskowego i lokalnych gospodarek, zgodnie z wartościami UE i celami zrównoważonego rozwoju.

5. Zdrowie roślin i bioasekuracja

Wraz z rozprzestrzenianiem się szkodników i chorób roślin spowodowanym zmianami klimatu oraz handlem międzynarodowym, rośnie znaczenie pozyskiwania roślin od profesjonalnych, akredytowanych szkółek. Unia Europejska jest coraz bardziej narażona na potencjalne zagrożenia biologiczne oraz nieuczciwe praktyki handlowe, które podważają konkurencyjność europejskiego sektora szkółkarskiego, zwłaszcza gdy rośliny są kupowane od dostawców niespełniających takich samych standardów kontroli, identyfikowalności i nadzoru jak wyspecjalizowani producenci szkółkarscy.

Członkowie ENA już teraz przestrzegają rygorystycznych norm fitosanitarnych, a wsparcie UE dla systemów śledzenia pochodzenia roślin dodatkowo wzmocni ochronę bioróżnorodności i bioasekurację.

C. KLUCZOWE POSTULATY ENA

Uznanie i włączenie szkółek, zarówno produkujących w pojemnikach, jak i w gruncie, do Wspólnej Polityki Rolnej UE. Należy formalnie uznać sektor szkółkarski jako odrębną gałąź rolnictwa i produkcji biomasy w politykach unijnych i krajowych. Uznanie europejskich szkółek za kluczowe zielone MŚP wzmocni gospodarki wiejskie i poprawi dostępność wysokiej jakości materiału roślinnego. Oznacza to:

Uznanie i włączenie szkółek do Wspólnej Polityki Rolnej UE.

Należy formalnie uznać sektor szkółkarski jako odrębną gałąź rolnictwa i produkcji biomasy w politykach unijnych i krajowych. Uznanie europejskich szkółek za kluczowe zielone MŚP wzmocni gospodarki wiejskie i poprawi dostępność wysokiej jakości materiału roślinnego. Oznacza to:

Zapewnienie pełnej kwalifikowalności producentów szkółkarskich w ramach przeglądu WPR, krajowych Planów Strategicznych WPR, ekoschematów oraz funduszy rozwoju obszarów wiejskich, w tym dostępu do płatności bezpośrednich.
Ujednolicenie zasady dotyczących stosowania środków ochrony roślin, standardów ekologicznych oraz paszportów roślin we wszystkich państwach członkowskich, aby stworzyć wyrównane warunki konkurencji dla producentów.
Uproszczenie obciążeń regulacyjnych dla szkółek (kontrole fitosanitarne, import/eksport młodych roślin, certyfikacja), aby ograniczyć koszty i opóźnienia, szczególnie dla MŚP.
Zadbanie o to, aby wymogi środowiskowe w WPR (lub podobnych systemach) traktowały producentów szkółkarskich sprawiedliwie w porównaniu z typowymi producentami roślin rolniczych, uwzględniając odmienny model biznesowy szkółek.
Zapewnienie uznanie szkółek w dostępie do kluczowych zasobów (np. wody, ziemi) we wszystkich państwach członkowskich, na równi z innymi podmiotami rolniczymi, ponieważ dostęp do tych zasobów jest kluczowy dla wykorzystania potencjału sektora.
Ustanowienie lub rozszerzenie mechanizmów wsparcia dla szkółek dotkniętych zdarzeniami klimatycznymi.

Obowiązek stosowania wysokiej jakości materiału roślinnego w projektach odbudowy przyrody i zazieleniania miast.

Takie rozwiązanie poprawiłoby efekty realizowanych projektów oraz zachęciło większą liczbę producentów do wdrażania certyfikacji zrównoważonej produkcji. Ustanowienie wysokich standardów zamówień publicznych i wymogów dotyczących identyfikowalności nagradza najlepsze praktyki, wzmacnia bioasekurację i zapewnia długotrwałą żywotność nasadzeń.

Wykorzystanie Rozporządzenia o Odbudowie Przyrody oraz nadchodzącej inicjatywy dotyczącej zazieleniania miast, aby wprowadzić wymóg stosowania certyfikowanego, wolnego od chorób, właściwego pod względem pochodzenia i odpornego klimatycznie materiału roślinnego we wszystkich projektach odbudowy finansowanych przez UE oraz działaniach na rzecz zazieleniania miast. Szkółki powinny zostać wskazane jako partnerzy realizacyjni tych inicjatyw.

Uznanie roślin wyprodukowanych w szkółkach jako skutecznych pochłaniaczy dwutlenku węgla.

Uznanie certyfikowanej produkcji szkółkarskiej w gruncie jako formy pochłaniania CO₂ pozwoliłoby UE odblokować nowe zachęty (oraz źródła dochodu) dla producentów, wspierając ich w uprawie roślin stanowiących rozwiązania klimatyczne, których Europa potrzebuje.

Zintegrowanie sektora szkółkarskiego z unijnymi mechanizmami łagodzenia zmian klimatu. W związku z finalizacją systemu certyfikacji pochłaniania dwutlenku węgla (CRCF) w latach 2025–2026, należy zapewnić, aby sadzenie i pielęgnacja drzew wynikające z dostaw szkółkarskich kwalifikowały się jako działalność w ramach rolnictwa węglowego.
Metodyki powinny uwzględniać pełne korzyści z sekwestracji dwutlenku węgla przez rośliny wyprodukowane w szkółkach w całym ich cyklu życia, przy zastosowaniu systemów monitorowania i weryfikacji (MRV) dostosowanych do możliwości MŚP. Należy powiązać te rozwiązania z zasadami rachunkowości w ramach LULUCF (użytkowanie gruntów, zmiana użytkowania gruntów i leśnictwo) oraz z trajektorią unijnego Prawa Klimatycznego na 2040 r., tak aby drzewa dostarczane przez szkółki były wliczane do krajowych celów dotyczących pochłaniania dwutlenku węgla.

Odblokowanie finansowania UE z przyjaznym dostępem dla MŚP

Priorytetowe traktowanie szkółkarskich MŚP w finansowaniu unijnym pomoże unowocześnić infrastrukturę szkółek (np. obiekty rozmnożeniowe, systemy automatyzacji, alternatywy dla torfu, monitoring cyfrowy), tak aby mogły rozwijać się zgodnie z rosnącymi potrzebami dotyczącymi sadzenia drzew i zielonej infrastruktury oraz zabezpieczyć europejski łańcuch dostaw roślin przed rosnącymi kosztami i ryzykami.

Przeznaczenie i dostosowanie instrumentów finansowych UE na wsparcie innowacji, zrównoważonego rozwoju i wymiany pokoleniowej w sektorze szkółkarskim (np. WPR, Strategia na rzecz Odnowy Pokoleń).
Zapewnienie wyraźnej kwalifikowalności szkółek w programach budżetu UE na lata 2028–2034, od Funduszu Innowacji Zielonych i Polityki Spójności po Horyzont Europa i program LIFE, a także w krajowych Planach Odbudowy i Zwiększania Odporności.
Rozważenie wprowadzenia na poziomie UE systemów rekompensat podobnych do tych już funkcjonujących w niektórych państwach członkowskich (np. rekompensaty za organizmy kwarantannowe w Niemczech), aby stworzyć przewidywalne mechanizmy wsparcia dla szkółek ponoszących koszty związane z zagrożeniami bioasekuracyjnymi lub środowiskowymi.
Procesy aplikacyjne powinny być przyjazne dla MŚP, z uproszczonymi zasadami i ograniczonymi obciążeniami administracyjnymi. Przeznaczenie środków na modernizację szkółek (np. nawadnianie oszczędzające wodę, zieloną energię, inteligentną mechanizację) oraz adaptację do zmian klimatu (np. infrastruktura odporna na wichury, systemy ubezpieczeń) pozwoli zabezpieczyć przyszłość sektora.

D. KONKLUZJA

Cele Europy w zakresie klimatu, bioróżnorodności i zazieleniania miast opierają się na dostępie do wysokiej jakości materiału roślinnego. Szkółki są kluczowym elementem tego łańcucha, umożliwiając praktyczną realizację rozwiązań opartych na przyrodzie zarówno na obszarach wiejskich, jak i miejskich.

Aby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu i zapewnić powodzenie tych projektów, sektor potrzebuje wyraźniejszego uznania w politykach publicznych, sprawiedliwego dostępu do instrumentów rolnych i klimatycznych oraz ram zamówień i finansowania, które premiują jakość, zrównoważenie i innowacyjność.

Poprzez niniejszy Manifest ENA oraz jej krajowe organizacje członkowskie deklarują aktywne wsparcie dla instytucji UE, państw członkowskich i miast w realizacji europejskich celów środowiskowych i klimatycznych. ENA zobowiązuje się do przekucia tych ambicji w rzeczywistość i jest gotowa wnieść swoją wiedzę, potencjał i partnerstwo, aby wspierać wysokiej jakości nasadzenia, odporność klimatyczną oraz działania na rzecz odbudowy przyrody, od których zależy przyszłość Europy.