28 września 2018

Odszkodowanie za szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta Zasady zgłaszania szkód łowieckich

Podziel się!

Szkody wyrządzane przez dzikie zwierzęta łowne stanowią obecnie spory problem wśród osób zajmujących się uprawą roślin, a straty ponoszone z każdym kolejnym rokiem są coraz bardziej odczuwalne. Nie wszyscy zdają sobie sprawę, że za szkody spowodowane w uprawach odpowiedzialność ponoszą w zależności od rodzaju zwierzyny wyrządzającej szkodę, dzierżawcy (koła łowieckie) lub zarządca obwodów łowieckich oraz Skarb Państwa.

Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady ponoszenia odpowiedzialności za szkody łowieckie jest ustawa Prawo łowieckie z dnia 13 października 1995 r (Dz.U. 1995 Nr 147, poz. 713, t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1295). W art. 46 i następnych ustawy określono zasady oraz tryb dochodzenia odszkodowania. Zaś szczegółowe warunki postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania określone są w Rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie sposobu postępowania przy szacowaniu szkód oraz wypłat odszkodowań za szkody w uprawach i płodach rolnych z dnia 8 marca 2010 r. (Dz.U. Nr 45, poz. 272).

Zaznaczyć trzeba, że dotychczas obowiązujące zasady uzyskiwania odszkodowania z tytułu szkód w uprawach wyrządzonych przez zwierzęta łowne począwszy od 01 stycznia 2019 roku ulegną znaczącej zmianie. Zmieni się cały system dochodzenia odszkodowania ogólną zasadą będzie, że za szkody w uprawach odpowiada Skarb Państwa, a odszkodowanie wypłacane będzie po złożeniu wniosku do wojewody i wydaniu przez niego decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania. Utworzony ma być również Fundusz Odszkodowawczy, który będzie państwowym funduszem celowym zasilanym głównie przez składki wpłacane przez koła łowieckie. Do postępowania w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania zastosowanie będą miały przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, co powoduje odejście od dotychczasowego modelu opartym na cywilnym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Od decyzji wojewody nie będzie przysługiwało odwołanie. Strona niezadowolona z rozstrzygnięcia będzie mogła wnieść powództwo do sądu powszechnego.

Powyższa nowelizacja ustawy prawo łowieckie póki co oczekuje na wejście w życie (od 01.01.2019 r.) dlatego pomimo uchwalonych zmian warto przybliżyć dotychczasowe zasady i tryb dochodzenia odszkodowania. Jak wskazano powyżej dzierżawca (koło łowieckie) lub zarządca obwodu łowieckiego obowiązany jest do wynagradzania szkód wyrządzonych  w uprawach i płodach rolnych przez określone w ustawie gatunki zwierząt: dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny. Koło łowieckie odpowiada również, co jest oczywiste, za szkody powstały przy wykonywaniu polowania. Co ważne dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego informuje właściwego miejscowo wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz właściwą terytorialnie izbę rolniczą o osobach uprawnionych do przyjmowania zgłoszeń szkód wyrządzonych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny w uprawach i płodach rolnych. Tryb zgłaszania szkód jest następujący: właściciel lub posiadacz gruntu, na którym powstała szkoda zgłasza szkodę w formie pisemnej osobie wyznaczonej do przyjmowania zgłoszeń, w terminie 3 dni od dnia jej stwierdzenia, a w przypadku szkód wyrządzonych w sadach - w terminie 14 dni od dnia jej powstania z jednoczesnym określeniem liczby uszkodzonych drzew. Następnie przeprowadzane są oględziny i szacowanie szkód.  Oględzin i szacowania szkód, a także ustalania wysokości odszkodowania dokonują przedstawiciele zarządcy lub dzierżawcy obwodu łowieckiego. Na żądanie strony w oględzinach, szacowaniu szkód oraz ustalaniu wysokości odszkodowania uczestniczy przedstawiciel właściwej terytorialnie izby rolniczej. Z oględzin sporządza się protokół, który stanowi podstawę do szacowania wysokości odszkodowania. Zatem ważne jest żeby poszkodowany uczestniczył ich przeprowadzaniu, a w przypadku gdy nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w protokole powinien złożyć do niego odpowiednie zastrzeżenia. Ustawa prawo łowieckie przewiduje, że właściciele lub posiadacze gruntów rolnych i leśnych powinni, zgodnie z potrzebami, współdziałać z dzierżawcami i zarządcami obwodów łowieckich w zabezpieczaniu gruntów przed szkodami spowodowanymi przez zwierzynę łowną wymienioną w ustawie.

W przypadku, gdy pomiędzy właścicielem lub posiadaczem gruntu a dzierżawcą lub zarządcą obwodu łowieckiego powstał spór o wysokość wynagrodzenia za szkody strony mogą zwrócić się do właściwego ze względu na miejsce powstałej szkody organu gminy w celu mediacji dla polubownego rozstrzygnięcia sporu. W przypadku niedojścia do porozumienia spór rozstrzygnąć może sąd powszechny.

Wypłaty odszkodowania dokonuje dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego w terminie 30 dni od dnia sporządzenia protokołu ostatecznego szacowania szkody. Wysokość odszkodowania ustala się, mnożąc rozmiar szkody przez cenę skupu danego artykułu rolnego, a w przypadku gdy nie jest prowadzony skup - cenę rynkową z dnia ostatecznego szacowania szkody, w rejonie powstania szkody. Wysokość odszkodowania pomniejsza się odpowiednio o nieponiesione koszty zbioru, transportu i przechowywania.

Ustawa prawo łowieckie przewiduje również przypadki, gdy pomimo powstania szkody odszkodowanie nie przysługuje. Odszkodowanie nie przysługuje zatem: osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa jako deputaty rolne na gruntach leśnych;  posiadaczom uszkodzonych upraw lub płodów rolnych, którzy nie dokonali ich sprzętu w terminie 14 dni od dnia zakończenia okresu zbioru tego gatunku roślin w danym regionie, określonego przez sejmik województwa w drodze uchwały; posiadaczom uszkodzonych upraw lub plonów rolnych, którzy nie wyrazili zgody na budowę przez dzierżawcę lub zarządcę obwodu łowieckiego urządzeń lub wykonywanie zabiegów zapobiegających szkodom; za szkody nieprzekraczające wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na 1 hektar uprawy; za szkody powstałe w płodach złożonych w sterty, stogi i kopce, w bezpośrednim sąsiedztwie lasu;  za szkody w uprawach rolnych założonych z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych.

Za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne wymienione powyżej na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa.

Podobnie Skarb Państwa odpowiada za szkody, wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną. W praktyce oznacza to, że Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez łosie, które są jedynym gatunkiem, o którym stanowi ustawa prawo łowieckie w art. 46 ust. 1, objęte ochroną całoroczną. Zatem Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez łosie niezależnie od tego czy szkoda miała miejsce na obszarze obwodu łowieckiego czy nie.

Przede wszystkim jednak Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez niektóre gatunki zwierząt zgodnie z ustawą o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz.U. 2004 Nr 92, poz. 880, t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 142) tj. żubry - w uprawach, płodach rolnych lub w gospodarstwie leśnym; wilki - w pogłowiu zwierząt gospodarskich;  rysie - w pogłowiu zwierząt gospodarskich; niedźwiedzie - w pasiekach, w pogłowiu zwierząt gospodarskich oraz w uprawach rolnych; bobry - w gospodarstwie rolnym, leśnym lub rybackim. Oględzin i szacowania szkód, o których mowa w ust. 1, a także ustalania wysokości odszkodowania i jego wypłaty, dokonuje regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarze parku narodowego dyrektor tego parku. Odpowiedzialność Skarbu Państwa, w tym przypadku nie obejmuje utraconych korzyści, czyli obejmuje jedynie szkody rzeczywiście poniesione.

Wobec tak skonstruowanych zasad odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne powstała wątpliwość czy uprawę rolną w rozumieniu art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo łowieckie stanowią wszelkiego typu uprawy prowadzone na gruncie rolnym i stanowiące efekt działalności ludzkiej, powiązane z produkcyjną funkcją tego gruntu? Na to pytanie odpowiedzi udzielił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 listopada 2007 r. sygn. akt III CZP 67/07  „Uprawą rolną w rozumieniu art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13.10.1995 r. - Prawo łowieckie (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm.) jest każda uprawa prowadzona na gruncie rolnym.” Wobec czego nie ma znaczenia jaki jest profil produkcji roślinnej na gruncie objętym szkodą spowodowaną przez wymienione gatunki zwierząt.

Oczywiście szkody w uprawach powodują również inne zwierzęta, ale w przypadki tych szkód nie występuje odpowiedzialność odszkodowawcza ani wynikająca z prawa łowieckiego ani odpowiedzialność Skarbu Państwa wynikająca z ustawy o ochronie przyrody.