W dniu 21 listopada 2008 r. Sejm uchwalił ustawę zmieniającą Kodeks pracy. Wprowadzenie zmian miało na celu dalsze dostosowanie polskiego prawa do dyrektyw Unii Europejskiej. Zmiany dotyczą w szczególności: wyraźnego zagwarantowania pracownicy powracającej z urlopu macierzyńskiego podjęcia pracy na dotychczasowym lub równorzędnym stanowisku, doprecyzowania definicji dyskryminowania pośredniego oraz sytuacji będących przejawem dyskryminowania, doprecyzowania przepisów w zakresie równego traktowania w zatrudnieniu oraz przepisów w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Poniżej zostały omówione zmiany w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Pracodawca, stosownie do przepisów Kodeksu pracy, ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Zgodnie ze zmienionym brzmieniem art. 207 kp na zakres odpowiedzialności pracodawcy nie wpływają obowiązki pracowników w dzie dzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz po wierzenie wykonywania zadań służby bezpie czeństwa i higieny pracy specjalistom spoza zakładu pracy.
Koszty działań podejmowanych przez praco dawcę w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w żaden sposób nie mogą obciążać pracowników.
Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bez piecz nych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany:
1) organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy,
2) zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i hi gieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń,
3) reagować na potrzeby w zakresie zapew nienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy,
4) zapewnić rozwój spójnej polityki zapobie gającej wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym uwzględniającej zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy,
5) uwzględniać ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych działań profilak tycz nych,
6) zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez orga ny nadzoru nad warunkami pracy,
7) zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy.
W odniesieniu do dotychczasowego stanu - zostały dodane obowiązki wymienione w pkt 3 i 4; stanowią one dostosowanie do przepisów unijnych w tym zakresie.
W świetle dodanego art. 2071 kp pracodawca jest obowiązany przekazy wać pracownikom informacje o zagrożeniach dla zdrowia i życia wy stę pujących w zakładzie pracy, na po szczególnych stanowiskach pracy i przy wykonywanych pracach, w tym o zasadach postępowania w przypad ku awarii i innych sytuacji zagraża jących zdrowiu i życiu pracowników, a także o działaniach ochronnych i zapobiegaw czych podjętych w celu wyeliminowa nia lub ograniczenia tych zagrożeń.
Ponadto w świetle dodanych art. 2091-2093 kp pracodawca jest obowiązany:
1) zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypad kach, gaszenia pożaru i ewakuacji pracowników,
2) wyznaczyć pracowników do:
a) udzielania pierwszej pomocy,
b) wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ewakuacji pracowników, zgodnie z przepisami o ochronie przeciwpożarowej,
3) zapewnić łączność ze służbami zew nętrznymi wyspecjalizowanymi w szcze gólności w zakresie udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, ratow nictwa medycznego oraz ochrony prze ciwpożarowej.
Działania pracodawcy w powyższym zakresie, stosownie do postanowień kodeksu pracy, powinny być dostosowane do:
- rodzaju i zakresu pro wadzonej działalności,
- liczby zatrudnio nych pracowników i innych osób przebywa jących na terenie zakładu pracy, - rodzaju i poziomu występujących zagrożeń.
Natomiast liczba pracowników wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy i wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej, szkolenie tych pracowników oraz wyposażenie po winny być uzależnione od rodzaju i poziomu występujących zagrożeń. Informację o wyznaczonych osobach pracodawca jest obowiązany przekazać pracownikom. Informacja w tym zakresie powinna obejmować: imię i nazwisko pracownika, miejsce wykonywania pracy oraz numer telefonu służbowego lub innego środka komunikacji elektronicznej.
Działania dotyczące wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciw pożarowej i ewakuacji pracowników pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami
Zmiany w kodeksie pracy polegają również na wskazaniu działań, jakie pracodawca jest obowiązany podjąć w przypadku możliwości wystąpienia oraz w przypadku wystąpienia bezpośredniego zagro żenia dla zdrowia lub życia. A mianowicie pracodawca w przypadku możliwości wystąpienia zagro żenia dla zdrowia lub życia jest obowiązany: niezwłocznie poinformować pracowni ków o tych zagrożeniach oraz podjąć działania w celu zapewnienia im odpo wiedniej ochrony, a także niezwłocznie dostarczyć pracownikom in strukcje umożliwiające, w przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia, przerwanie pracy i oddalenie się z miej sca zagrożenia w miejsce bezpieczne. Natomiast w przypadku wystąpienia bezpośredniego zagro żenia dla zdrowia lub życia pracodawca jest obowiązany: wstrzymać pracę i wydać pracownikom polecenie oddalenia się w miejsce bezpieczne, a do czasu usunięcia zagrożenia nie wy da wać polecenia wznowienia pracy.
Została również dopuszczona możliwość podejmowania przez pracowników działań, nawet bez porozumienia z przełożonym w przypadku wystąpienia bez pośredniego zagrożenia dla ich zdrowia lub życia albo dla zdrowia lub życia innych osób, jak również braku dla pracowników jakichkolwiek nieko rzystnych dla niego konsekwencji z powodu pow strzy mania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożeni.
Zmianie uległo również brzmienie art. 215 kp. Został uchylony § 2 tego artykułu określający odpowiedzialność konstruktora i producenta maszyn za niedopełnienie obowiązków wynikających z odrębnych przepisów. Zgodnie ze zmienionym brzmieniem art. 215 kp pracodawca jest obowiązany zapewnić, aby sto sowane maszyny i inne urządzenia tech niczne:
1) zapewniały bezpieczne i higieniczne warun ki pracy, w szczególności zabezpieczały pracownika przed urazami, działaniem nie bezpiecznych substancji chemicznych, po ra że niem prądem elektrycznym, nadmier nym hałasem, działaniem drgań mecha nicz nych i promieniowania oraz szkodliwym i niebezpiecznym działaniem innych czynni ków środowiska pracy,
2) uwzględniały zasady ergonomii.
Maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają powyższych wymagań powinny być wyposażone przez pracodawcę w odpowiednie zabezpie czenia
Zmianie uległo także brzmienie § 2 w art. 225 kp. Uchylono upoważnienie dla Ministra Pracy i Polityki Społecznej do wydania rozporządzenia w sprawie wykazu prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby, w celu zapewnienia asekuracji. Z uwagi na postęp naukowo-techniczny uznano obowiązujące rozporządzenie w tym zakresie w znacznej mierze za nieaktualne, ponadto powodowało ono trudności interpretacyjne. Po zmianie brzmienia przepisu wykaz takich prac będzie ustalać pra codawca po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, uwzględniając ogólnie obowiązujące przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące prac wykonywanych w danej dziedzinie.
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 233 kp pracodawca jest obowiązany zapewnić pra cowni kom odpowiednie urządzenia higieniczno- sanitarne oraz dostarczyć niezbędne środki higieny osobistej.
Należy zwrócić uwagę, iż omawiane przepisy, w szczególności dotyczące obowiązków pracodawcy w zakresie pierwszej pomocy, gaszenia pożaru i ewakuacji pracowników mają charakter ogólny, stanowią o podejmowaniu działań dostosowanych do rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, liczby zatrudnionych osób, rodzaju i poziomu zagrożeń, nie zawierając przy tym szczegółowych wytycznych w tym zakresie, pozostawiając tym samym ocenie pracodawcy sposób podjęcia działań adekwatnych w tym zakresie.
Ustawa została ogłoszona w Dz. U. z dnia 18 grudnia 2008 r. Nr 223, poz. 1460
i weszła w życie z dniem 18 stycznia 2009 r.
Nowe przepisy kodeksu pracy wywołały dyskusję w szczególności w zakresie sposobu, w jaki należy wyznaczyć pracownika ? specjalistę do spraw ochrony przeciwpożarowej. Kwalifikacje pracowników wyznaczonych przez pracodawcę do wykonywania czynności w zakresie ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 2091 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy, określają przepisy ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1229, z późn. zm.) oraz akty wykonawcze do tej ustawy, a w szczególności rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 października 2005 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych oraz szkoleń dla strażaków jednostek ochrony przeciwpożarowej i osób wykonujących czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 215, poz. 1823). W świetle tych przepisów wyznaczony pracownik powinien posiadać co najmniej średnie wykształcenie i ukończone szkolenie inspektorów ochrony przeciwpożarowej lub mieć tytuł zawodowy technika pożarnictwa.
Z wyjaśnień Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej zamieszczonych na stronach internetowych Ministerstwa wynika, że została wysłana do komisji sejmowej ?Przyjazne Państwo? propozycja nowelizacji ?przepisów przeciwpożarowych?. Proponowane zmiany są zgodne z dyrektywami Unii Europejskiej, ale nie narażają małych i średnich przedsiębiorców na wysokie koszty. Dzięki tym zmianom wyznaczeni pracownicy nie będą musieli posiadać średniego wykształcenia i ukończonego szkolenia inspektorów ochrony przeciwpożarowej, wystarczy że ukończą szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Do czasu wejścia w życie znowelizowanych przepisów, kontrole Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie udzielania pierwszej pomocy, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników będą miały charakter instruktażowy.
