Europejskie szkółkarstwo – sprawozdanie z zebrania ENA
Coroczne robocze zebranie European Nurserystock Association (ENA), które odbyło się w trakcie tegorocznych targów IPM Essen, skupiło się na kluczowych wyzwaniach dla europejskiego sektora szkółkarskiego. W obliczu nowych regulacji, zagrożeń fitosanitarnych i zmian klimatycznych, branża musi wspólnie wypracować strategie, które pozwolą jej sprostać nadchodzącym zmianom.
Minuta ciszy i intensywny harmonogram
Spotkanie rozpoczęło się minutą ciszy dla Albano Silva, Portugalczyka, wieloletniego członka ENA, znanego z celnych uwag i optymizmu. Następnie przystąpiono do omówienia szerokiego wachlarza tematów, wśród których znalazły się nowe regulacje unijne, zagrożenia fitosanitarne, a także kwestie związane z polityką ekologiczną i cyfryzacją sektora.
Nowe regulacje – szansa czy zagrożenie?
Podczas obrad szeroko dyskutowano nad unijnymi regulacjami, które w najbliższych latach mogą wpłynąć na działalność szkółkarzy. Szczególną uwagę zwrócono na EU Restoration Law, które będzie podlegać konsultacjom krajowym. Nowe przepisy dotyczące materiału rozmnożeniowego roślin (PRM) wzbudziły obawy dotyczące ich wpływu na rynek owoców i warzyw, a także na możliwość rejestrowania nowych odmian roślin ozdobnych.
Nie zabrakło również dyskusji o zmianach w systemie paszportowania roślin. Członkowie ENA podkreślili trudności związane z fizycznym dołączaniem paszportów do partii roślin w niektórych sytuacjach oraz podali przykłady, gdy jest to wręcz niemożliwe.
Powszechna jest opinia, że paszport umieszczony na dokumentach dostawy powinien wystarczyć. Omówiono perspektywę digitalizacji paszportu, która niesie ze sobą obawy o rozwiązania oparte na rządowych platformach i konieczności umieszczania na nich wszelkich informacji związanych z paszportami oraz materiałem w produkcji. W związku z powyższym, programy pilotażowe e-paszportu nie cieszą się zainteresowaniem.
Handel
Wyszła nowa propozycja legislacji w sprawie stosowania niewłaściwych praktyk wobec producentów rolnych. Nowe prawo może nałożyć dużo obowiązków biurokratycznych na sprzedających i kupujących w związku z koniecznością zawierania umów. Została zaproponowana kwota 70.000 Euro, powyżej której trzeba dopełniać formalności. W Hiszpani kontrahenci muszą zgłaszać wszystkie umowy na specjalnej platformie rządowej. Dlatego jest prośba o monitorowanie rozwiązań wprowadzanych w ramach prawa krajowego.
Podsumowano konsekwencje BREXITu i dalsze problemy na granicy UE-UK. Sytuację określono jako chaos. Zapowiedziano kolejne spotkanie on-line z władzami i służbami UK. Niestety z powodów perturbacji politycznych w Wielkiej Brytanii i na świecie, dla Brytyjczyków nie jest to temat priorytetowy.
Fitosanitarne wyzwania i nowe zagrożenia
Ważnym punktem spotkania była kontynuacja prac nad zwalczaniem Xylella fastidiosa w ramach programu Bexyll. Uczestnicy zostali poproszeni o wskazanie roślin o istotnym znaczeniu ekonomicznym, które mogą być podatne na zakażenie, co pomoże w opracowaniu skutecznych metod wykrywania i przeciwdziałania temu groźnemu patogenowi.
Kolejnym zagadnieniem była lista roślin (gatunków) inwazyjnych (IAS) i jej możliwe zmiany. Zalecono przeprowadzenie badań nad faktyczną inwazyjnością niektórych wymienionych na liście gatunków w środowisku miejskim, aby uniknąć nieuzasadnionych restrykcji.
Na przykładzie Szwecji przedstawiono problemy z nowym organizmem inwazyjnym, który w prawdzie nie powoduje zniszczeń wśród roślin, natomiast jest wraz z nimi rozprzestrzeniany i zagraża środowisku naturalnemu.
Zmiany klimatyczne i ich wpływ na szkółkarstwo
Miniony rok przyniósł Europie falę ekstremalnych zjawisk pogodowych – powodzie w Polsce, Czechach, Austrii, Włoszech i Hiszpanii, a także susze i wysokie temperatury, które spowodowały olbrzymie straty. Napisano w tej sprawie pismo do komisji europejskiej.
Członkowie ENA zgodzili się, że brak rzetelnych danych na temat skali strat oraz wielkości produkcji utrudnia skuteczne interwencje i pozyskiwanie środków pomocowych.
Zielona transformacja – przyszłość szkółkarstwa?
Przedstawiciel holenderskiej organizacji LTO zaprezentował opracowanie na temat zrównoważonego rozwoju w szkółkarstwie i wdrażania zasad integrowanej produkcji roślin ozdobnych.
Kluczowe filary tej metody to:
- Zdrowe podłoża,
- Czysta woda,
- Właściwe nawożenie,
- Obserwacja, prewencja biologiczna i chemiczna, uwzględniające precyzyjne dopasowanie podejmowanych działań do rodzaju uprawy, agrofaga i pogody,
- Uprawa odmian odpornych na agrofagi,
- Odchwaszczanie fizyczne nowoczesnymi metodami (laserowe, mechaniczne, elektryczne),
- Opryski z wykorzystaniem najnowszych technologii.
Rok 2030 wyznaczono jako możliwy termin wdrożenia nowychregulacji w tym zakresie.
Ekologia a realia branży szkółkarskiej
Omówiono także problematykę doniczek szkółkarskich, które Komisja Europejska uznała, że nie są opakowaniem i wykluczyła je z systemu BDO, jednak ich dalsza utylizacja pozostaje nierozwiązanym wyzwaniem. Komisja zwróciła uwagę na konieczność ograniczenia opakowań jednorazowych, wykorzystywanych do opakowań zbiorczych, takich jak skrzyniopalety, skrzynki i folie transportowe.
Niepokojącym tematem był także torf – mimo braku oficjalnych regulacji w tym zakresie, doświadczenia z Wielkiej Brytanii wskazują na poważne trudności z wdrażaniem podłoży beztorfowych, co może w przyszłości wpłynąć na produkcję roślin w całej Europie.
W ramach wymiany informacji z poszczególnych krajów interesujące okazały się doniesienia z Francji i Belgii dotyczące stosowania środków ochrony roślin. We Francji zanotowano duże poruszenie w mediach po śmierci dziecka, które miało długotrwały kontakt z chemią, która znajdowała się na kwiatach ciętych. Skrajne opinie i reakcje dotykają całej branży ogrodniczej, która musi stawić czoło zwolennikom zakazu stosowania wszelkich środków chemicznych w rolnictwie. W Belgii od stycznia obowiązuje prawo nakładające konieczność corocznych specjalistycznych badań lekarskich dla osób wykonujących zabiegi środkami ochrony roślin.
Projekt Erasmus+
Przedstawiono projekt Erasmus+ i jego program pilotażowy, przygotowujący do wymiany i współpracy. Podmiotem są szkółki, które chcą przyjąć studentów i uczniów, a celem edukacja i przygotowanie do wymiany. Podjęto decyzję, że połowa kosztów związanych z pisaniem projektu zostanie pokryta ze środków ENA a resztę pokryją kraje uczestniczące w projekcie. Pozostali członkowie stowarzyszenia będą mogli korzystać z doświadczeń programu pilotażowego.
Listo of names of woody plants and perennials
W bieżącym roku będą trwały prace nad jej kolejną edycją wydawnictw, stanowiących referencję w zakresie jednolitego nazewnictwa produkowanych w Europie roślin. Przywrócono do działania grupę roboczą i wzorem poprzedniej edycji poproszono o zgłoszenie ekspertów z poszczególnych krajów. Z zebranych opinii wynika, że będzie to raczej edycja cyfrowa (lepsza strona www, może aplikacja na telefon).
Współpraca kluczem do skutecznego lobbingu
Głównym przesłaniem spotkania była potrzeba wzmocnienia współpracy między krajami członkowskimi ENA. Aby zwiększyć skuteczność działań lobbingowych, zaproponowano:
- Wprowadzenie dodatkowej składki rocznej na wsparcie prac grup roboczych. Prezes ENA Tim Van Hulle przedstawił propozycję dodatkowej rocznej składki w wysokości 500 Euro, która byłoby wpłacane przez kraje na działalność konkretnej grupy roboczej. Usprawniłoby to pracę i decyzyjność poszczególnych grup, a zwłaszcza szybkość reakcji na zaistniałe problemy.
- Zorganizowanie nowych działań lobbingowych w Parlamencie Europejskim, finansowanych przez największe europejskie szkółki, które zadeklarowały chęć współpracy.
- Utworzenie grupy roboczej ds. komunikacji, która skoordynuje działania informacyjne i lobbingowe.
Green City 2026-2028
Podjęto decyzję, aby projekt Green City 2026-2028 powstał w oparciu o konsorcjum poszczególnych związków krajowych z ENA jako koordynatorem. Do to większe bezpieczeństwo poszczególnym uczestnikom projektu a także zapewni lepsze finansowanie zarządzania projektem. Pozostałe tematy związane z projektem przesunięto do prac w ramach grupy roboczej.
Podsumowanie i plany na przyszłość
Spotkanie ENA w Essen potwierdziło, że branża szkółkarska stoi przed wieloma wyzwaniami, ale także szansami na rozwój. Najważniejsze kwestie, takie jak zmiany legislacyjne, fitosanitarne zagrożenia, zmiany klimatyczne oraz ekologiczne wymogi Unii Europejskiej, wymagają stałego monitorowania i wspólnych działań.
Następne zebranie ENA odbędzie się w Czechach w dniach 24-27 czerwca 2025 roku, a kolejne w Irlandii 26 czerwca 2026 roku.
Do tego czasu branża musi wypracować skuteczne strategie, które pozwolą jej odnaleźć się w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości europejskiej. Współpraca i skoordynowane działania to klucz do silniejszego głosu sektora szkółkarskiego na arenie międzynarodowej.
Mateusz Milczyński
Wiceprezes ENA
